De Energie Autoriteit Suriname (EAS) neemt kennis van de recente maatschappelijke discussie over de elektrische energievoorziening en de kritiek op de wijze waarop de huidige elektriciteitscrisis wordt aangepakt. De EAS begrijpt de zorgen van burgers en bedrijven over de betrouwbaarheid van de elektriciteitsvoorziening en onderschrijft dat de lasten van structurele tekortkomingen niet eenzijdig bij de samenleving mogen worden gelegd. Tegelijkertijd acht de EAS het noodzakelijk om het debat te plaatsen in het bredere perspectief van de ontwikkeling van de Surinaamse energiesector.
Sinds haar oprichting wijst de EAS erop dat Suriname behoefte heeft aan een toekomstbestendige energiehuishouding, gebaseerd op planning, transparantie, regulering, voldoende productiecapaciteit, betrouwbare netwerken en een evenwichtige ontwikkeling van vraag en aanbod. De huidige situatie maakt opnieuw duidelijk dat deze uitgangspunten niet langer als beleidsvoornemens kunnen worden behandeld, maar daadwerkelijk in bindende kaders en uitvoerbare maatregelen moeten worden vertaald.
Van crisismanagement naar structurele ordening
De recente uitdgaingen binnen de elektriciteitsvoorziening zijn niet uitsluitend het gevolg van een tijdelijk hogere elektriciteitsvraag. Een groeiende economie, toenemende elektrificatie, hogere temperaturen en een grotere behoefte aan koeling maken een stijgende energievraag voorspelbaar. Daartegenover staan vraagstukken rond beschikbare productiecapaciteit, reservevermogen, onderhoud, netinfrastructuur, brandstofvoorziening en de afhankelijkheid van waterkracht. Vooral tijdens de droge periode kunnen deze factoren elkaar versterken: de elektriciteitsvraag neemt toe terwijl de beschikbaarheid van hydro-elektrische productie onder druk kan komen te staan. Deze ontwikkeling bevestigt precies waarom de EAS vanaf haar oprichting heeft gepleit voor een geïntegreerde benadering van de energiehuishouding.
Een elektriciteitssysteem kan niet duurzaam worden bestuurd door uitsluitend te reageren wanneer een tekort zich manifesteert. Er moet vooraf worden vastgesteld hoeveel capaciteit noodzakelijk is, welke reserves beschikbaar moeten zijn, welke investeringen tijdig moeten worden uitgevoerd en welke verantwoordelijkheden bij de verschillende actoren in de sector liggen.
Het ELektriciteit Sector Plan moet meer zijn dan een beleidsdocument
Tegen deze achtergrond is het Elektriciteit Sector Plan (ESP) van wezenlijk belang. Het ESP is bedoeld om de elektriciteit sector meer samenhang, richting en voorspelbaarheid te geven. Het moet de basis vormen voor een duidelijke langetermijnvisie op productie, transmissie, distributie, duurzame energie, energie-efficiëntie, investeringen en de betaalbaarheid en betrouwbaarheid van de elektrische energievoorziening.
De EAS is van oordeel dat het ESP in de volgende fase nadrukkelijk moet worden vertaald naar concrete regulering, normen, verantwoordelijkheden, planningsverplichtingen en handhaafbare prestatie-eisen. Met andere woorden: Suriname heeft niet nog een plan nodig dat op papier blijft bestaan. Suriname heeft een reguleringskader nodig dat ervoor zorgt dat plannen worden uitgevoerd.
Daarbij moeten onder meer structureel worden vastgelegd:
- normen voor betrouwbaarheid en leveringszekerheid;
- eisen ten aanzien van voldoende reserve- en productiecapaciteit;
- verplichtingen voor onderhoud en tijdige investeringen;
- transparante planning van productie- en netuitbreidingen;
- duidelijke verantwoordelijkheden van overheid, EBS, EAS en andere marktpartijen;
- regels voor de integratie van hernieuwbare energie;
- mechanismen voor crisis- en droogteplanning;
- transparantie over kosten, tarieven en prestaties;
- en een systeem van monitoring, rapportage en handhaving.
Toezicht betekent ook vooruitkijken
De EAS is zich ervan bewust dat van een toezichthouder mag worden verwacht dat zij niet alleen reageert op bestaande problemen, maar juist vooruitkijkt en risico’s tijdig adresseert.
Dat is ook de reden waarom de EAS zich al geruime tijd inzet voor een meer gestructureerde inrichting van de elektriciteit sector. De ontwikkeling van het ESP en de verdere versterking van het wettelijke en regulatoire kader moeten ertoe leiden dat essentiële beslissingen niet langer uitsluitend worden genomen vanuit de acute situatie van het moment.
Toezicht is geen vervanging voor beleid, exploitatie of investeringsbeslissingen. Maar goed toezicht moet er wel voor zorgen dat verantwoordelijkheden helder zijn, prestaties meetbaar worden gemaakt en risico’s niet jarenlang onopgelost blijven. De huidige situatie is daarom niet alleen een uitdaging van vandaag. Zij is ook een signaal dat de institutionele inrichting van de elektriciteit sector verder moet worden versterkt.
Geen schuldvraag, maar verantwoordelijkheid
De EAS wil voorkomen dat de huidige discussie verwordt tot een tegenstelling tussen de burger, de EBS, de regering en de toezichthouder. De burger heeft recht op een betrouwbare en betaalbare elektriciteitsvoorziening. Tegelijkertijd heeft de samenleving er belang bij dat eerlijk wordt vastgesteld welke maatregelen noodzakelijk zijn om die voorziening ook op lange termijn te garanderen. Energiegebruik door burgers en bedrijven is een onderdeel van de vraagzijde van het systeem. Maar het kan niet de structurele oplossing zijn voor onvoldoende productiecapaciteit, onvoldoende reservevermogen of achterstallige investeringen. Oproepen aan consumenten om hun verbruik tijdelijk te beperken kunnen in een crisissituatie noodzakelijk zijn. Zij mogen echter nooit worden beschouwd als substituut voor structurele investeringen, planning en regulering.
Naar een voorspelbare energiesector
De EAS ziet de huidige situatie daarom als een dringend moment om de transitie te versnellen van incidentmanagement naar structureel energiemanagement. Het uitgangspunt moet zijn dat Suriname niet ieder jaar opnieuw verrast wordt door de droge tijd, stijgende temperaturen of een toenemende elektriciteitsvraag. Deze ontwikkelingen zijn in belangrijke mate voorspelbaar en moeten onderdeel zijn van de nationale energieplanning.
De EAS zal zich daarom blijven inzetten voor een elektriciteit sector waarin: planning voorafgaat aan crisis, regulering voorafgaat aan willekeur en verantwoordelijkheid voorafgaat aan afwenteling. De verdere behandeling en implementatie van het Elektriciteit Sector Plan bieden een belangrijke gelegenheid om deze uitgangspunten daadwerkelijk te verankeren. De EAS benadrukt dat een betrouwbare energievoorziening geen luxe is. Zij is een essentiële voorwaarde voor economische groei, publieke dienstverlening, investeringen en de kwaliteit van leven van iedere burger. De huidige crisis moet daarom niet alleen worden opgelost; zij moet worden aangegrepen om ervoor te zorgen dat een dergelijke crisis niet telkens opnieuw ontstaat.